روزآمدي تكنيكي براي ديدن تصويري با كيفيت

از شروع پخش تلويزيون در سالهاي قبل از جنگ جهاني دوم تاكنون، تلويزيون مسيري را طي كرده كه اولين هدفش رضايت مخاطبان بودهاست. از پخش سياه و سفيد در تلويزيونهاي كمتر از 17 اينچ تا ظهور تلويزيونهاي رنگي در دهه 60 ميلادي و سيستمهاي سكام و پال، مخاطب توانسته به انتخابهاي مناسبي در ديدن برنامههاي تلويزيون برسد. با پيدايش سيستم ديجيتال در مقابل آنالوگ، لذت ديدن يك فيلمسينمايي يا مسابقه ورزشي چنان مخاطب را به هيجان آورد كه او در تهيه تلويزيونهاي ديجيتال شكي نداشت و پس از آن با ظهور گيرندههايLCD و پلاسما و اكنون OLED كه وضوح تصوير را چند برابر كردهاند نيازش به پخش HD محرز شدهاست. امروزه تمام كشورهايي كه همچون ايران با سيستم NTSC كار ميكردند به HD روي آوردهاند، چراكه ميدانند با HD ميتوانند برنامههاي با كيفيت بهتري پخش كنند و با جهاني شدن برنامههاي تلويزيوني بهخصوص از طريق ماهوارهها نميتوان در برابر انتظار مشتريان مشتاق كيفيت بالا بيتوجه رفتار كرد. همين امر است كه صداوسيما را مجاب كرده بهسمت HD كردن شبكههايش پيش برود. يكي از اهتمامهاي جدي معاونت فني و سيما فراهمآوردن زيرساختهاي لازم و تربيت مهندسان و برنامهسازان براي توليد و پخشHD است. به اين منظور با اولويت دادن به شبكههاي پرمخاطب كه توليداتشان نياز بيشتري به اين فناوري دارد، مانند شبكههاي مستند، سه، ورزش، خبر و... ميكوشد لذت ديدن تصاويري با كيفيت را براي مخاطب فراهم كند. در اين مجال بههمراه مديران و كارشناسان فني، ثمره اين تلاش را پيشروي شما قرار ميدهيم.

تا پايان سال، شبكههاي ورزش و خبر را HD خواهيد ديد

محمد فهمي هشياني، قائممقام معاونت فني:

در پي افزايش كيفيت شبكههاي تلويزيوني، روند HD شدن با راهاندازي شبكه HD آغاز شد و در طول اين يكسالونيم، سازمان توانست اين مسير را بهدرستي طي كند. محمد فهمي با اشاره به اين روند ميگويد: پيش از اين، شبكه پرستيوي و آيفيلم، فرمت برنامههايشان را HD كرده بودند كه اكنون با پخش HD جزو اولين شبكههايHD خواهد بود. ضمن اينكه راهاندازي شبكه HD كه فقط در تهران قابل دسترس بود، زمينه را براي راهاندازي دو شبكه تهران و مستند فراهم كرد و خردادماه امسال شبكه سوم سيماي جمهوري اسلامي هم HD خواهد شد.

قائممقام معاونت فني با تأكيد بر فراهم شدن شرايط پخش HD در ديگر شبكهها ميافزايد: هدف سازمان اين است كه در افق كوتاهمدت تا قبل از بازيهاي المپيك، شبكه ورزش نيز به جمع HDها بپيوندد و البته شبكه خبر نيز بهدليل رويكرد و جايگاهش در نوبت بعدي قرار بگيرد اما در افق بلندمدت نگاه ما اين است كه تمام شبكهها بهسمت HD شدن پيش بروند.

وي با اشاره به ضرورت تغيير قاب تلويزيون ميگويد: با ورود تلويزيونهاي هوشمند نسبت طول و عرض صفحه كه سه به چهار بوده، هماكنون به 16 به 9 در فضاي HD تغيير پيدا كرده و سازمان نيز در تلاش است تا پايان شش ماهه اول امسال قاب تصوير را براي همه شبكهها به قاب عريض تبديل كند.

فهمي در ادامه، مهمترين گام براي رسيدن به HD را ظرفيتسازي ميداند و ميافزايد: هر شبكه HD بهاندازه چهار شبكه SD ظرفيت ميطلبد كه اين ظرفيت بايد در تمام بخشهاي فني مانند خطوط زميني، فرستندههاي ماهواره، انتشار و انتقال و... ايجاد شود.

قائممقام معاونت فني در پايان با اشاره به ادغام شبكه شما در شبكه آموزش و شبكه بازار در شبكه پنج سيما ميگويد: ادغام شبكهها ظرفيت لازم را براي HD شدن ديگر شبكهها فراهم ميكند و اميدواريم با توسعه و ارتقاي بخشهاي فني در حوزه HD رسانهملي در اين فضا موفق باشد.

زيبايي بصري و رضايتمندي مخاطب، مهمترين دستاوردHD شدن است

عليرضا پورصابر، رئيس مركز توليد و فني سيما و مديركل فني پخش:

با رشد سريع فناوري در صنعت برودكست، توليدكنندگان تجهيزات SD نيز با سرعت قابل توجهي بهسمت توليد تجهيزات HD سوق پيدا كردند و همانطور كه حدس زده ميشد، براي دوره گذر با ارائه تجهيزات واسط و ارتقاي برخي سيستمهاي SD راه را براي مشتريان خود هموارتر كردند. اين موضوع تا جايي پيش رفت كه اختلاف قيمت تجهيزات در اين دو فرمت كاملاً قابل چشمپوشي و حتي در برخي برندها قيمت تجهيزات HD كمتر بود. تا اينكه تعداد درخور توجهي از شركتها توقف توليد و پشتيباني از سيستمهاي SD را در دستور كار خود قرار دادند. بهدليل تعداد بسيار زياد بينندگان تلويزيوني، سرعت نفوذ نمايشگرهاي صفحه عريض در بين مردم بسيار بالا بود و آنها با تماشاي توليدات HD آن زمان، استقبال بينظيري از اين نوع برنامهها كردند؛ چراكه تجربه جديدي از مشاهده اين تصاوير با وضوح بالا بهدست آوردند. شايان ذكر است كه وضوح، با تعداد پيكسل تعيين ميشود و تعداد پيكسلهاي فرمت HD برابر با 1080×1920 است كه در SD اين ميزان برابر با 576×720 است. بينندهها ميتوانستند روشنايي و جزئيات تصويري بيشتري را نسبت به قبل مشاهده كنند و ديگر خبري از برخي اشكالات تصويري ناشي از ضعفهاي فناوري تجهيزات SD نبود. ضمناً چون اين تصاوير در قاب 16:9 ارائه ميشد زيبايي بصري بهتري نسبت به قاب 4:3 داشت و تصاويركاملتري قابل مشاهده بود. نورپردازي، گريم، جلوههاي ويژه، تصحيح رنگ و... بهتر نمود مييافت و مجموعاً مخاطب رضايتمندي بيشتري از گذشته داشت و شاهد تصاوير زندهتري بود. اين سطح از كيفيت، مطالبات مردم را نيز از رسانهملي بالا برد تا جاييكه رهبر معظم انقلاب هم براي دستيابي به اين هدف، گذر از سيستمSD به HD در زنجيره توليد، پخش و دريافت شبكهها را در پيوست حكم رياست محترم سازمان مورد تأكيد قرار دادند. برخي از محتواهايي كه در فرمت HD بيننده قابلتوجهي دارند عبارتند از: فيلمهاي مستند حياتوحش، طبيعت و رويدادهاي ورزشي كه در ادوار بينالمللي رويدادهاي ورزشي گذشته همگان شاهد رشد چند برابري فروش گيرندههاي HD و نيز تعداد شبكههاي ورزشي HD بودهاند كه خود مؤيد استقبال گسترده از اين نوع محتواي پرطرفدار است. البته توليد فيلم و سريال در فرمت HD نيز رشد فزايندهاي داشته و شايان ذكر است كه امروزه تأمين اين برنامهها عمدتاً در بستر HD ميسر است. بهرغم محدوديتهاي مالي سازمان و همچنين محدويتهاي انتشار، در رويكرد جديد سازمان نيز سوگيري تبديل شبكهها به فرمت HD براساس موضوعات ورزشي و مستند بوده كه با توجه به برگزاري قريبالوقوع بازيهاي المپيك ريو، پس از راهاندازي شبكه مستند HD، در اين مرحله تمركز بر تبديل شبكه سه سيماست. در فرايند مهاجرت از فرمت SD به HD نكات قابل تأملي نيز وجود دارد كه بايد در مد نظر باشند و آنها عبارتند از: استفاده همزمان بهينه از تجهيزات فعلي و HD در بخش پخش و توليد برنامه، اتخاذ روش مناسب در استفاده از محتواي SD موجود در آرشيو و پخش آن در فرمت جديد، انتخاب پلتفرمهاي مختلف و روش انتشار، محدوديتهاي پهناي باند در بسترهاي انتقال، امكانسنجي پخش همزمان يك محتوا در هر دو فرمت و درنظر گرفتن فناوريهاي آتي مثل UHD و 3D.

اهميت زيرساخت، آموزش و محتواي جذاب

فرشيد بهجتمحمدي، پژوهشگر:

توليد و پخش با كيفيت HD يك تحول اساسي براي يك سازمان برودكست محسوب ميشود. تغييرات الزامي هر سازمان تلويزيوني براي توفيق در اين تحول اساسي را ميتوان در سه حوزه كلي؛ در حوزه زيرساختهاي سختافزاري و نرمافزاري، حوزه منابع انساني و حوزه محتوايي دستهبندي كرد. در حوزه زيرساختهاي نرمافزاري و سختافزاري با تغييرات زيادي در مراحل آمادهسازي توليد (دكورهاي مناسب كيفيت تصويري HD، گريم مخصوص اين كيفيت، لباس، لوكيشن و...)، مراحل توليد (دوربين، نورپردازي، ذخيرهسازي، انتقال از لوكيشن تا محل سازمان و...) و مراحل پس از توليد (جلوههاي ويژه با كيفيت HD، بهبود كيفيت رنگ و...) تا مراحل سيگنالرساني با الزامات پهناي باند مورد نياز اين كيفيت و همچنين پخش كانال تلويزيوني با كيفيت HD كه به فضايي حدود 3 برابر يك كانال تلويزيوني SD نياز دارد، مواجه هستيم كه همگي از الزامات سختافزاري و نرمافزاري اين تحول بهشمار ميروند. در حوزه منابع انساني، آموزش، اهميت زيادي پيدا ميكند تا بتوان همه كارشناسان فني و همچنين محتوايي سازمان را با امكانات و قابليتهاي اين فرمت جديد آشنا كرد. قاب جديد تصوير در اختيار يك سازنده برنامههاي تلويزيوني كه در زمان SD يك قاب خاص محسوب ميشد، اكنون با گذر به HD به يك قاب سينمايي نزديك ميشود. همچنين عوامل مختلف توليد برنامه بايد از ظرايف توليد و تأمين برنامه با چنين كيفيتي آگاه باشند و بتوانند خود را با اين الزامات هماهنگ سازند. شايد بتوان به مثال پوشش زنده مسابقات واليبال جهاني در تهران و زحماتي كه گروه توليد و پخش اين مسابقات متحمل شد، بهعنوان يك تجربه نسبتاً پيچيده و موفق به نسبت پوشش مسابقات ورزشي قبلي اشاره كرد كه قطعاً در سالهاي آتي و كسب تجربه و آموزش بهتر بهنحو مطلوبتري صورت خواهد گرفت و در نهايت در حوزه محتوايي، بايد گفت كه فراهمآوردن تمام امكانات زيرساختي و انساني براي توليد و پخش HD ، بدون داشتن سناريوهاي محتوايي جذاب نميتواند در توفيق يك كانال HD مؤثر باشد و اين انتخاب را شايد بتوان مؤثرترين عامل در توفيق در گذر از SD به HD دانست. توفيقات كانالهاي تلويزيوني HD در دنيا در حوزههاي ورزشي، مستند و تفريح و سرگرمي، همگي مرهون انتخاب محتواي صحيح براي نمايش در اين كيفيت بودهاست. بسياري از كانالهاي HD دنيا در ايام و رويدادهاي خاصي مانند المپيك و جامجهاني توانستهاند حجم بالايي از مخاطبان را جذب كنند و با برنامهريزي صحيح براي بعد از ايام رويدادهاي ويژه، درصد بالايي از اين مخاطبان را حفظ كنند. به هر حال، واقعيت اين است كه هم ارائهدهندگان كانالهاي تلويزيوني كيفيت HD را بهعنوان يك استاندارد پذيرفتهاند و هم مخاطبان با تهيه تلويزيونهاي HD انتظار ارائه چنين كيفيتي را از سوي شبكههاي تلويزيوني دارند و شايد در حوزه تجهيزات سختافزاري و نرمافزاري هم بهسختي بتوان نسخههاي صرفاً SD را تهيه كرد. اين مسير، مسيري گريزناپذير است كه انشاءالله بههمت و كارآزمودگي همكاران توانمند سازماني، به نتيجه مطلوب منجر خواهد شد.

روند ارتقا به HD در رسانهملي

سيدمحسن بلاديان؛ مديركل ارتباطات زميني و ماهوارهاي

با راهاندازي شبكه آزمايشي HD، رسانهملي پا به عرصه HD بهعنوان يكي از مؤلفههاي جذب و نگهداشت مخاطب گذاشت. سپس با دستور رئيس محترم سازمان درخصوص ارتقاي كيفيت شبكهها از SD به HD، نياز به بستر مناسب براي پخش شبكههاي HD احساس شد.

شبكه تهران HD در تاريخ پنجم بهمن 94 افتتاح شد و مردم تهران نيز صاحب شبكه استاني شدند. پخش شبكه IFILM HD نيز 20 بهمن 94 آغاز شد.

مقارن با ايام مبارك دهه فجر 94، بسته سوم ديجيتال كشور با نام TS3 در 33 مركز صداوسيماي استان راهاندازي شد كه بهواسطه آن مراكز استانهاي كشور تحت پوشش TS سوم قرار گرفتند. بسته TS3 در بيشتر استانها شامل سه برنامه سيما به شرح HD ملي،PRESS TV با فرمت HD و آيفيلم HD است.

هماكنون مهمترين منبع دريافت و ارسال صدا و تصوير HD ادارهكل ارتباطات زميني و ماهوارهاي است كه دريافتكننده محتواهاي HD تأميني است. همچنين اين ادارهكل ارسالكننده محتواي HD شبكههاي برونمرزيPRESS و HISPANروي بستر ماهوارهاي است. براساس تمهيداتي كه در اين ادارهكل فراهم آمده، بستر مناسبي براي تبادل محتواي HD ايجاد شده است. مراحل كار بدين شكل است كه ابتدا سيگنال تكتك شبكهها پس از دريافت از نودال در مجموعه HEAD-END فشردهسازي ميشوند و جريان داده ارسالي يا همان (TRANSPORT STREAM) TS را ميدهد.

پس از فشردهشدن سيگنال اصلي، ورودي شبكهها بهوسيله انكدر و فريمبندي آنها توسط مالتي پلكسر، جريان داده انتقالي يا همان TS بهورودي مدولاتور اعمال ميشود و خروجي سيگنال مدوله شده از طريق UPCONVERTER به باند ارسال ماهوارهاي (KA،KU،C) انتقال مييابد و سپس بهكمك تقويتكنندههاي لامپي يا نيمههادي ( SSPA و FTIPA) تقويت شده و از طريق آنتن ارسال ميشود.

برقراري ارتباط زنده HD

اصولاً در سيگنالرساني بين نقاطي كه نقشي در توليد و پخش بيدرنگ يك برنامه دارند، بهمنظور پيشگيري از بروز قطعي سيگنال در مسيرهاي ارتباطي، از دو مسير پشتيبان ارتباط زميني و ماهوارهاي استفاده ميشود. در مسير ارتباط زميني بهدليل قرارگيري فرستنده در نقاط مرتفع، در صورت نبود امكان برقراري فيبر نوري از لينكهاي مايكروويو استفاده ميشود. سيگنال فشرده نشده برنامه زنده در سمت سازمان از گروه توليد به پخش و از آنجا بهطور موازي به ارتباطات زميني و ارتباطات ماهوارهاي داده ميشود و در آنجا پس از مانيتورينگ، توسط سيستم كد كننده، فشرده ميشود. در مسير ارتباط زميني، سيگنال فشرده شده با سيستم انتقال SDH به ارتباطات زميني مركز استاني كه در ارتباط زنده دخيل است، ارسال ميشود. سپس ضمن گذر از سيستم مانيتورينگ از طريق فيبر نوري يا لينك مايكروويو به محل برگزاري برنامه زنده ارسال و توسط كدك، بازسازي و به واحد سيار توليد برنامه تحويل ميشود. در مسير ارتباط ماهوارهاي، سيگنال فشرده شده مذكور از طريق فرستنده S2- DVB بهسامانه SNG واقع در محل برگزاري برنامه منتقل و بهوسيله كدك بازسازي و به واحد سيار تحويل ميشود. در محل برگزاري برنامه زنده، واحد سيار در تعامل با استوديوهاي توليد واقع در تهران، سيگنال برنامه را از مسيرهاي زميني و ماهوارهاي مذكور در جهت عكس بهسمت تهران ميفرستد. سيگنال رفت و برگشتي منتج برنامه زنده (FINAL) از گروه توليد مربوطه در تهران بهمنظور پخش هماهنگي در قالب يك سيگنال از مسير پخش به سيستم HEADEND ارتباطات زميني و ماهوارهاي فرستاده ميشود. در آنجا سيگنال مذكور در سطح عمومي فشرده ميشود در كنار سيگنالهاي فشرده شده ديگر قرار ميگيرد و سيگنال چند برنامه MPTS شكل ميگيرد و از طريق لينكهاي ارتباطات زميني MPTS چند برنامه (فيبر نوري يا مايكروويو) و ماهوارهاي به محل فرستندههاي زميني مراكز استانها ارسال ميشود. در محل فرستنده زميني در مسير سيگنال دريافتشده زميني و ماهوارهاي، سيستم سوييچ هوشمندي قرار گرفته كه در صورت اختلال سيگنال در هر يك از مسيرهاي ارتباطي زميني يا ماهوارهاي، سيگنال سالم مربوط به مسير بدون اشكال، تحويل سيستم فرستنده زميني داده و از آنجا منتشر شود.