مظلوميت دنياي عروسك گرداني از زبان عروسك گردان خندوانه

جنابخان، همان اتفاقي است كه به لطف عوامل موجود چون صداگذاري، عروسكگرداني، ساختار مناسب و ... در طول خندوانه نگاهها و طرفداران زيادي را به خود جلب كرده است و اين موفقيت بهانهاي شد تا باشگاه خبرنگاران سراغ كسي برود كه در اين درخشش نقش به سزايي ايفا ميكند.

حامد ذبيحي از هنرمندان اين مجموعه است كه همراه مهدي برقعي كار عروسكگرداني جناب خان را به عهده دارد و او نيز معتقد است كه جناب خان درست مثل يك انسان واقعي است كه با او زندگي ميكند.

- آقاي ذبيحي از زماني بگوييد كه براي اولين بار به سراغ جنابخان رفتيد.

از حدود دو سال پيش با ساخت مجموعه «كوچه مرواريد» من با اين گروه آشنا و كار با جناب خان را آغاز كردم و بعد از اين مدت غالب افراد اين تيم، از جمله خود من او را به عنوان يك شخصيت واقعي ميبينيم، به همين دليل است كه به راحتي ميتوانيم با آن ارتباط برقرار كنيم.

_ يكي از نكات مهم در كار عروسكگرداني هماهنگي صدا با حركت است. حال با توجه به اين كه خيلي از اتفاقات در خندوانه بداهه رخ ميدهد، شما چه طور اين هماهنگي را ايجاد مي كنيد؟

قسمت اعظم اين اتفاق حاصل تجربيات عروسكگرداني و تمريناتي است كه در اين راستا به دست آمده است و در كنار آنها آمادگي جسمي و ذهني كافي نيز از عواملي است كه بايد هدف توجه قرار بگيرد. همچنين بروز عكسالعمل سريع به اتفاقات بداهه از موارد ديگري است كه بايد توانايي آن را داشته باشيم؛ چون در هر برنامهاي به ويژه خندوانه صحبتها و وقايع پيشبيني نشده رخ ميدهد كه ما ملزم به هماهنگي با آنها هستيم.

_ چطور اين آمادگيهاي لازم را كسب ميكنيد؟ و تمرينات يك عروسكگردان شامل چه چيزهايي است؟

خيلي از تمرينها تئاترياند و شامل گفتوگوهاي مداوم با يكديگر، تصويرسازي كردن هر بحث و موضوعي كه پيش رو داريم، مقايسه حركات با رفتارهاي معمولي و تطبيق آن با واقعيت است و علاوه بر اينها تمرينات رايج براي به دست آوردن تمركز و همان آمادگي ذهني كه از آن گفتم نيز وجود دارد. ولي به طور كلي، همه اينها مواردي هستند كه با گذر زمان به گونه اي نهادينه شده و جزو رفتارهاي شخص عروسكگردان ميشوند.

_ براي باورپذيري اين شخصيت چه طور؟ علاوه بر تمرينات چه چيزي روي داده كه باعث شده جناب خان اين طور جاي خود را بين مردم باز كند؟

كاراكتر جناب خان خودش مهمترين عامل است و ما او را يك آدم واقعي ميدانيم كه با ما زندگي ميكند. اين نگاه به نوعي به مردم هم منتقل ميشود؛ چون اعضاي گروه نيز به واسطه اين نگاه به گونهاي با او ارتباط ميگيرند كه به اين طريق براي مخاطب نيز همان باور ما ايجاد ميشود.

_ اما كمي هم درباره عروسك گرداني بگوييد، اين كه چه دشواريهايي دارد؟

برخي ها كه از بيرون اين شغل را ميبينند، ميگويند كه چه كار سادهاي است، در صورتي كه اصلا اين طور نيست و عروسك گرداني به نوعي يك قدم بعد از بازيگري است كه در آن بايد تمام حركات واقعي را به يك جسم بي جان انتقال دهيم و سختي اين كار را عوامل و مردمي كه گاه به گاه از نزديك ميبينند، متوجه ميشوند.

_ و اين سختيها چه هستند؟

كسب همان آمادگي ذهني يكي از اين موارد است كه انرژي زيادي را ميگيرد، در اين حوزه فرد بايد بتواند كارهاي ناخودآگاهي كه هر كسي انجام ميدهد را به درستي به شخصيت منتقل كند؛ چون عروسك توانايي انجام دادن خود به خودي اين حركات را ندارد. به عنوان مثال، بازيگر روي صحنه به اين كه چه طور بايستد فكر نمي كند، اما براي ايستادن يك عروسك بايد فكر كرد و تمام حالات آن را در نظر گرفت و به طور كلي، اين كار همه چيزش پيچيدهتر از آن است كه تصور مي شود و به ظاهر ميبينيد. همچنين در اين حرفه نبايد به هيچ وجه حالات و موقعيتي كه عروسك گردان دارد به صحنه منتقل شود، چرا كه خيلي اوقات اتفاقاتي چون درد به علت وضعيت مشكل قرارگيري و رويدادهاي ديگري در پشت صحنه رخ مي دهد و در هيچ شرايط اين مسائل نبايد نمود بيروني پيدا كنند.

_ تا به حال شده هنگام اجرا دچار ناهماهنگي شويد و به قول معروف سوتي دهيد؟

اين اتفاق عجيبي نيست و گاهي رخ داده، ولي هميشه در كار نمايش كه به اين صورت اجرا مي شود براي هر اتفاقي كه مي افتد و كار را خراب ميكند راه جبراني وجود دارد. گاه با كات دادن در برنامههاي توليدي و يا جايگزيني حركاتي براي همراه شدن مجدد با كاراكتر در برنامه هاي زنده و ... . البته در كارهاي زنده بيشتر بايد به فكر جبران باشيم و خيالمان كمتر راحت است.

_ خوب باز هم به سراغ جناب خان برويم. خاطره يا حركت خاصي از او در ذهنتان هست كه برايتان به يادماندني شده باشد؟

من خيلي اهل انتخاب موردي خاص نيستم و درباره جناب خان هم همينطور است. چيزهاي خوب زيادي وجود دارند و خيلي رفتارها و حركات نو و جالبي بودند كه انجام داديم. به طور مثال، اولين بار كه با جناب خان اصطلاح «جان تو» را با آن لحن ويژهاش اجرا كرديم عوامل گفتند كه خيلي بامزه بود. علاوه بر اين حركات زيادي هستند كه طراحي كردهايم و به ثمر نشسته است و براي من اين اتفاق جذابي است؛ چون دوست دارم حركات پيش بيني شده را در اين كار ارائه دهم.

_خصوصيات و ويژگي هايي كه جناب خان را دوست داشتني كرده از نظر شما چه هستند؟

سادگي كه در اين كاراكتر وجود دارد از عوامل مهم جذابيتش است. اين كه او هم مثل هر كسي خوبيها و بديهايي دارد اما به واسطه صداقت و سادگي رفتارش باعث ميشود كه همه چيز از شادي و غم گرفته تا بي جنبگياش رو باشد و به نوعي خوبي غالب شود ولي به طور كلي بعد از حدود دو سال كار با اين شخصيت فارغ از هر نوع رفتاري نه تنها من بلكه همه تيم بدون تفكيك ويژگي هايش، دوستش داريم.

_ كار كردن با مهدي برقعي و گرداندن اين شخصيت همراه با يكديگر چطور است و چه ويژگي دارد؟

در حالت عادي وقتي بخواهيم يك عروسك را حركت دهيم، بايد با صداپيشه هماهنگ باشيم ولي با اين شرايط بايد سه نفر با هم هماهنگ شويم و اين كار را مقداري سختتر ميكند. ولي برقعي ذهن بازي دارد كه باعث شده راحتتر باهم ارتباط بگيريم و در مسير فكر و عمل كردن كسي مزاحم كسي نيست؛ بلكه همه به پيشبرد آن كمك مي كنيم. ما حتي زمان فيلمبرداري نيز با يكديگر صحبت مي كنيم و ذهنيتهايمان را با يكديگر در ميان ميگذاريم. البته به طور كلي، محدوده اين كاراكتر براي همه مشخص است و اين كمك بزرگي است كه به همه تصميماتمان جهت ميدهد.

_ كار با محمد بحراني چهطور؟

سالهاي زيادي است كه با بحراني كار ميكنم و دوست هستم، او آدمي است كه خيلي به جزئيات نگاه ميكند و سعي ميكند با تحليل اتفاقات از آنها نتيجهگيري سودمندي داشته باشد و وقتي در گروه اين چنيني قرار ميگيري وي كمك زيادي به اعضا ميكند. نكته مثبت ديگر اين است كه محمد سال ها عروسك گرداني كرده است و ميداند كه ما دقيقا در چه حالتي هستيم كه اين باعث شد ارتباط خوب و درستي بينمان شكل بگيرد و در اين خصوص اگر عملي كه خارج برنامه بوده رخ دهد، آن را با شرايط تطبيق ميدهد.

_ و اما همكاري با رامبد جوان براي شما چگونه بود؟

رامبد ساليان سال است كه برنامهسازي ميكند. علاوه بر اين، بازيگر خوبي نيز هست، همچنين او در كنار ارتباط بسيار خوبي كه با عوامل دارد، به طرز عجيبي با عروسك خوب ارتباط مي گيرد كه اين هم به خاطر تبحر در مجري _ بازيگري اوست و خيلي موقعها واكنشهاي خيلي خوبي نشان مي دهد كه باعث ميشود تا كاراكتر و اتفاق با آن ها تكميل شود. همچنين وي در اين برنامه امكانات و شرايطي را ايجاد كرده كه مي شود خيلي چيزها را در آن تجربه كرد. اتفاقها خلاق رخ ميدهند و فضا به طور كلي جوري است كه هر كس با خيال راحت كارش را انجام ميدهد؛ عمدتا همه چيز سرجاي خودش قرار دارد.

_ بله، فكر مي كنم اين موضوع در جلوي دوربين نيز به چشم مي آيد. شما در بخشي از صحبتتان به تاثير برقراري ارتباط خوب با كاراكتر جناب خان توسط رامبد جوان اشاره كرديد. اصلأ اين ارتباط چقدر اهميت دارد و چه طور شكل مي گيرد؟

برقراري ارتباط خيلي مهم است و زماني درست شكل ميگيرد كه انتخابها درست باشد. وقتي درباره كاراكتر حرف ميزنيم يعني يك محدوده برايش مشخص كردهايم و هيچ چيزي نبايد از آن محدوده خارج شود؛ از اين رو طبيعتأ آدم هايي كه دست اندركارند نيز بايد درست انتخاب شوند تا به پيشبرد شخصيت كمك كنند.

_ صداپيشه و انتخاب صداي مناسب چقدر در كار شما تاثير و اهميت دارد؟

صداي خوب هم قسمت مهمي از كاراكترمان است؛ چون مخاطب با آن ارتباط زيادي برقرار ميكند، اما تنوع صدا محدود است و چيزي كه آن را متمايز مي كند لحن و مهارتي است كه به كار ميرود و اين از عوامل مهمي است كه بايد مناسب باشد. ما نيز به عنوان عروسك گردان متناسب با همان صدا و شخصيت حركت ميكنيم و حتي به طور مثال در برداشتن يك شي از روي ميز كه روشهاي گوناگوني دارد اين كاراكتر است كه تعيين ميكند ما كدام حالت را انتخاب كنيم.

_ در آخر با توجه به مهجور بودن هنر عروسك گرداني از جايگاه اين شغل در كشورمان و كاستيهايي كه در اين عرصه وجود دارد به ما بگوييد. خندوانه چقدر به اين موضوع توجه مي كند؟

همانطور كه گفتم برخيها كه از بيرون به ما نگاه مي كنند، فكر ميكنند اين كار مهارت خاصي نميخواهد و خيلي سخت نيست، حتي خيليها متوجه حضور ما نمي شوند، همه اين موارد باعث شده تا بهاي كمتري نسبت به ديگر عوامل يك كار به ما داده شود. در صورتي كه تاثيرگذاري كار ما نه تنها كمتر از صداپيشه يا بازيگر نيست بلكه يكي از نكات مهم موفقيت كاراكتر و داستان كلي است. همچنين اين حرفه در شرايط سختي از لحاظ فيزيكي و فرم جسمي انجام ميشود ولي همانطور كه ذكر شد اين فرم، دشواري و هيچ اتفاقي نبايد به كاراكتر منتقل شود و واقعيت اين است كه با وجود همه اين موارد خيلي به آن كم توجهي مي شود.

عروسكگرداني مثل ورزش حرفهاي است كه مدام به فرد آسيبهايي از حيث درد مفاصل، آرتروز و ... وارد مي كند و اين باعث مي شود كه از عمر كاري ما نيز كاسته شود. اگر به طور انساني نگاه كنيم، چنين فردي در طي 20 سال بايد بتواند آينده اش را تأمين كند ولي با اوضاع حاكم حتي نصف بازيگر نيز به او دستمزد داده نمي شود كه اين موجب دلسردي هنرمند از ادامه كار ميشود و برنامه سازان هم به افراد غير حرفهاي روي مي آورند كه اين عامل در حال حاضر موجب پايين آمدن كيفيت در خيلي از برنامه هاي عروسكي شده است.

البته در خندوانه اين اوضاع خيلي بهتر است ولي هنوز با ايده آل فاصله دارد و همچنان بايد توجهات بيشتري رخ دهد تا اين حرفه نيز به جايگاهش دست يابد./110